У нашым свеце, поўным клопатаў і мітусні, часам адбываюцца дзіўныя гісторыі, якія нагадваюць нам пра сілу спагады і любові да прыроды.
Адна з такіх гісторый адбылася ў вёсцы Вялікія Вікаравічы, дзе сям’я Белавусаў – бацька Леанід Леанідавіч, яго жонка Алена і сын Руслан сталі сапраўднымі героямі для трох маладых лебедзяў, якія маюць патрэбу ў дапамозе.
Паколькі гэтыя людзі даволі сціплыя і не звыклі да публічнасці, то пра выдатных птушак, якія знайшлі дах над галавой, абаграванне і корм каля людзей, асабліва не распаўсюджваліся – сціпласць не дазваляе.
Пра гэтую гісторыю я даведаўся цалкам выпадкова – знаёмы распавёў і даў каардынаты людзей, якія не словам, а справай перажываюць за нашу фауну.
Сазваніліся, даведаліся адрас і дамовіліся аб сустрэчы на іх тэрыторыі.
– А птушкі не агрэсіўныя? – пытаюся.
– Зусім не, – адказаў Леанід Леанідавіч. – Яны зусім яшчэ падлеткі. Палохаюцца, вядома, пры выглядзе незнаёмцаў. Але да нас ужо звыклі. Яны ж – як дзеці малыя. Прыязджайце, ды пазнаёміцеся.
Узяўшы ў памочнікі нашага тэхніка-праграміста Арыну, якая вельмі часта робіць візуальны кантэнт для нашых сацсетак, перш за ўсё адправіліся ў краму. Бо нядобра ездзіць у госці з пустымі рукамі.
А вось што купіць? Выбар корму для вадаплаўных птушак вельмі шырокі. Галоўная ўмова, каб гэта быў не хлеб і несалёная запраўленая тлустая ежа. Усё ж дзікія жывёлы – не людзі, і самі сабе не гатуюць. Неабходныя мінералы і вітаміны атрымліваюць з прыроды.
У выніку купілі замарожаную рыбу, тры пачкі аўсяных шматкоў (так-так, іх любяць не толькі дзеткі!). А яблыкі на дэсерт з хатніх запасаў ласкава прапанаваў наш вадзіцель Аляксей.
Сказана – зроблена!
І вось, мы ўжо вялікай кампаніяй імчым на сустрэчу з птушкамі. Шчыра, мне чамусьці здавалася, што нас чакаюць два лебедзя. І міжволі пачынаеш прыдумляць ім мянушкі – на розум адразу прыходзяць якія-небудзь героі казак. Але, якое было наша здзіўленне, калі мы заўважылі ў невялікім хлеўчыку траіх!
– Раз, два, тры … – палічыў я. – Ого! Вось гэта сустрэча!
Лебедзі сядзелі ціха, толькі з асцярогай паварочвалі галовы на сваіх доўгіх тонкіх шыях ў наш бок. Яны сядзелі, прыціснуўшыся адзін да аднаго, захоўваючы цяпло. Для большага камфорту і выгоды Леанід Леанідавіч са сваёй камандай заслалі на дашчаную падлогу ўдосталь сена. Далі трохі пачастункаў гэтай тройцы. Пакуль яны «прынюхваліся», мы вырашылі даведацца шчаслівую гісторыю выратавання.
Нягледзячы на даволі моцны мароз, мы засталіся побач з птушкамі, каб паназіраць за імі. Праз нейкі час птушкі пачалі высоўваць свае доўгія шыі з часовага прытулку ў пошуках корму. Заўважыўшы міску з пачастункамі, яны па чарзе пачалі выходзіць на вуліцу. А мы так і стаялі побач з прыступкамі, якія вядуць да вады.
– Гэта яны на шпацыр выходзяць, – кажа Леанід Леанідавіч, з якім мы, дарэчы, раней ужо былі знаёмыя. У зімовы перыяд ён працаваў качагарам у нас у будынку друкарні. – Лебедзі ў старыцы Гарыні – гэта ўжо звычайная і звыклая справа для нас. Не ведаю, тыя ж птушкі прылятаюць пастаянна да нас або розныя, але вывадкі ў іх здараюцца кожны год. Максімальна, што я лічыў – гэта сем птушанят. Дакладна не скажу, але ўжо гадоў дзесяць мы пастаянна бачым птушак побач з намі.
Леанід Леанідавіч, варта аддаць яму належнае, нягледзячы на свой цяперашні стан здароўя, сваім учынкам выказаў максімум спагады птушкам – сам з цяжкасцю перасоўваецца з дапамогай мыліц, а вырашыў праявіць максімум гуманнасці. Зразумелая справа, што самому такое было зрабіць цяжка – на дапамогу прыйшлі жонка, сын і сябар Уладзімір, які часта робіць вялікі аб’ём фізічнай працы.
– Цяжка, але што зробіш? – уздыхае Леанід Леанідавіч. – Яны ж, лічы, з лета да нас падплывалі. Мы хатніх птушак кормім, дык і ім перападала «са стала». Не думаю, што мы іх прыкармілі – яны з большага павінны самі знаходзіць сабе ежу. Чаму не паляцелі? Не ведаю. Быццам крылы цэлыя – вунь як размахваюць імі…
У гэты момант адзін з лебедзяў, як быццам зразумеў чалавечую прамову, і расставіў свае крылы, выцягнуўшы шыю высока ўверх, пачаў ціхенька шыпець… Хто ведае, магчыма, ён дзякуе такім чынам чалавеку за дапамогу.
– Калі наступіла пара, паляцелі абодва бацькі і два падлеткі, – кажа мужчына. – А гэтыя трое засталіся. Спачатку усё добра было – вады дастаткова, а значыць і корму. А потым лёд пачаў скоўваць старыцу. Бедныя птушкі наогул ўшчыльную падышлі да нас. Першыя дні яшчэ трымаліся, а потым я бачу – лісы часта пачалі вакол іх бегаць. Ну, мы палічылі, што пара іх забіраць, каб не загінулі.
Спачатку Белавусы прытулілі іх у дашчаным крытым хлеўчыку, а калі прыйшлі моцныя маразы – спецыяльна тапілі лазню і пераносілі іх на ноч туды. Для надзейнасці.
– А ці корму ў вас хапае? – пытаюся ў Леаніда Леанідавіча. – Усё ж пенсіянерам цяжкавата адным. А тут адразу трое новых «дзетак», ды такіх вялякіх. Вунь якія – кілаграмаў па пяць ужо!
– Сапраўды, няпроста такая справа даецца, але спраўляемся, – падключылася да размовы жонка Леаніда Белавуса Алена Антонаўна. – Таксама купілі аўсянкі, сякая-такая гародніна ёсць пакуль свая, але выбар невялікі. Часам даем сырую, часам адварваем. Ды і сын штодня імкнецца рыбку злавіць. Рэчка побач, вось колькі лунак насвярліў. І вы трошкі прывезлі. Так што справімся.
– Справіцеся, абавязкова справіцеся, – адказаў я. – Але і мы пастараемся дапамагчы. Можа хто з людзей таксама адгукнецца.
Надыходзіў час развітвацца. Руслан хадзіў па лёдзе і час ад часу даставаў з-пад лёду невялічкіх карасікаў. Побач з ім круціліся яшчэ тры новыя таварышы – кот Васіль і два шчанюкі, якія час ад часу заглядалі ў лунку. Зрабіў некалькі кадраў, на што Леанід Леанідавіч сказаў:
– Гэтыя ж шчанюкі таксама нічыйныя, кінутыя. Прыбіліся да Руслана, ледзь прытомныя былі. А ён, добрае сэрца, забраў іх, корміць…
Пакідаючы лебедзяў, мяне мучыла толькі адно пытанне: якія ж усё ж такі даць ім мянушкі? Тры лебедзі, тры…
– Леанідавіч, ці не будзеце вы супраць, калі мы назавем іх як трох парасят – Ніф, Наф і Нуф?
– Вядома, не супраць, хай будуць такія ў іх мянушкі.
Са спакойным сэрцам мы ўжо ехалі «на базу». У галаве «круціліся» думкі – як жа добра, што ёсць такія людзі на свеце, якія гатовыя прыйсці на дапамогу братам нашым меншым па закліку сэрца. І чаму? Ды таму што па-іншаму не могуць.
Дарагія нашы чытачы, падпісчыкі. Калі вы жадаеце паўдзельнічаць у гэтай добрай справе па догляду за птушкамі, то можаце дапамагчы з правіянтам. Нічога ж купляць не трэба – у вас, працаўнікоў палёў, і так усё ёсць у сваіх гаспадарках. Што неабходна? Суцэльнае збожжа (пшаніца, авёс, ячмень), гародніна (морква, буракі, капуста, гарбуз, бульба), камбікорм для птушак. Катэгарычна нельга карміць вадаплаўных птушак хлебам (асабліва жытнім чорным), кандытарскімі вырабамі і салёнай ежай, так як гэта можа выклікаць праблемы з страваваннем.
Вы можаце падвезці корм для птушак асабіста. А калі такой магчымасці няма – мы можам перадаць самі. За падрабязнай інфармацыяй пра месца знаходжання лебедзяў можна звярнуцца да нас у рэдакцыю газеты «Навіны Палесся».
У завяршэнне трошкі «лік-безу» па вадаплаўных птушках. Лебедзі добра пераносяць холад, таму могуць доўгі час знаходзіцца без актыўнага руху. Птушка проста сядзіць на лёдзе або на беразе, падціснуўшы пад сябе лапы – так яна эканоміць энергію. І сапраўды, здаецца, яна ўмерзла ў лёд. Але гэта няправільнае меркаванне. Іншая распаўсюджаная тэма зваротаў: лебедзі зніклі. Яшчэ ўчора ў палонцы плавала цэлая зграя, а сёння засталася толькі палова. Птушкі зніклі, у чым, па версіі тых, хто тэлефануе, вызначана – вінаватыя сабакі. І ў гэтым выпадку трывога, як правіла, аказваецца ілжывай. Хутчэй за ўсё, замерзшая палонка стала занадта малой для ўсёй зграі і «лішнія» птушкі паляцелі шукаць сабе іншае месца. У выпадку замярзання вадаёмаў лебедзі і качкі могуць пералятаць на іншыя вадаёмы, нават калі тыя знаходзяцца ў некалькіх сотнях кіламетраў.
Лебедзь-шыпун, самая буйная птушка Беларусі (сярэдняя вага дарослай асобіны дасягае 13 кг і нават болей, а размах крылаў – 210-240 см), не з’яўляецца такой ужо лёгкай здабычай для драпежнікаў. Не трэба забываць, што, як і любая лятаючая птушка, ён можа сарвацца з месца і паляцець, з аднолькавым поспехам выкарыстоўваючы для разбегу пры ўзлёце як ваду, так і лёд.
Зрэшты, нават калі дзесьці лебедзь (ды і іншая птушка) і загінуў па віне тых жа сабак ці драпежнікаў, не трэба забываць, што гэта ўсё ж такі дзікая жывёла, якая жыве па законах натуральнага адбору. Загінуў – значыць, не быў прыстасаваны да выжывання. З пункту гледжання чалавечай маралі – гэта сумна. Але прырода жыве зусім па іншых правілах і законах.
P. S. Думаецца, што наша гісторыя не закончаная, а толькі пачынаецца. Пастараемся ўвесну заехаць на тое месца, дзе ў лебедзяў было сваё гнездаванне, каб даведацца, ці з’ядналіся яны са сваёй сям’ёй. Упэўнены, што бацькі абавязкова вернуцца, калі з імі на доўгім шляху нічога не здарылася. Ці прымуць іх назад у сям’ю? Будзе цікава паназіраць за гэтым. Пакуль шмат пытанняў, на якія няма адказаў.
Аляксандр
НІКІФАРЭНКА
Фота аўтара
